# İşveren Mali Mesuliyet

> İşveren Mali Mesuliyet Sigortası, iş kazası nedeniyle çalışanların veya hak sahiplerinin işverenden talep ettiği ve Sosyal Güvenlik Kurumu yardımlarının dışında ya da üstünde kalan tazminatlar ile Kurumun işverene yönelttiği rücu taleplerini, poliçede yazılı kişi başına ve kaza başına limitler çerçevesinde karşılayan isteğe bağlı bir sorumluluk sigortasıdır. Meslek hastalığı ve manevi tazminat ek sözleşmeyle teminata alınır.

> **Meslek hastalığı ve manevi tazminat poliçeye yazılmadıkça teminatta değildir**
> İşveren sorumluluk sigortasının en sık yanlış bilinen tarafı budur: gürültüye bağlı işitme kaybı, tozdan kaynaklanan solunum hastalığı veya kimyasal maruziyet gibi meslek hastalıkları ile hak sahiplerinin istediği manevi tazminat, genel şartlarda ancak ek sözleşmeyle teminata alınabilecek hâller arasında sayılır. Ölümlü bir iş kazasında açılan davada manevi tazminat kalemi çoğu zaman yalnız başına ciddi bir tutar tutar ve ek teminat alınmamışsa bu kısım tamamen işverenin üzerinde kalır. Teklif aşamasında bu iki maddenin poliçe üzerinde yazılı olduğunu görün.

## Nedir?

İşveren mali mesuliyet, sorumluluk sigortaları içinde yönünü dışarıya değil içeriye çeviren üründür: müşteriye, komşuya ya da yoldan geçene değil, kendi bordronuzdaki insana karşı doğan borcu konu alır. İşverenin çalışanı gözetme yükümlülüğü Türk Borçlar Kanunu'ndan doğar ve sosyal güvenlik sistemine devredilemez. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun ödediği ödenek ve gelir, işverenin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnızca hesabın bir kısmını kapatır.

Sayfanın asıl konusu, kazadan sonra harekete geçen ikinci dalgadır. Kurum, iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir davranışı sonucu meydana gelmişse, sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ve ileride yapacağı ödemelerin karşılığını 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine dayanarak işverene ödettirir. Bu talep genellikle kaza günü değil, gelir bağlandıktan ve dosya olgunlaştıktan sonra gelir; poliçe ise olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan sözleşmedir. Bu yüzden kapanmış bir yılın poliçesi, yıllar sonra gelen davanın tek dayanağı olabilir.

Alt işverenle çalışan firmalarda tablo bir kat daha karmaşıktır. Bir taşeron işçisinin uğradığı kazada dava dilekçesi çoğu zaman hem alt işverene hem de asıl işverene birlikte yöneltilir; çünkü İş Kanunu asıl işvereni, alt işverenin işçilerine karşı doğan yükümlülüklerden birlikte sorumlu tutar. Poliçe yalnızca üzerinde adı yazılı işverenin, hizmet sözleşmesiyle bağlı çalışanları için düzenlenir. Taşeron çalışanlarının kapsama alınması isteniyorsa bu, poliçeye açıkça yazılması gereken bir tercihtir; yazılmadıysa asıl işveren kendi poliçesiyle korunduğunu sanarken açıkta kalır.

Teminatın standart hâli dar kurgulanmıştır. Genel şartlar meslek hastalığını, manevi tazminat taleplerini, işverenin sağladığı taşıtla topluca işe getirilip götürülme sırasındaki kazaları, görevle başka bir yere gönderilme sırasında geçen süreyi ve Türkiye dışında meydana gelen iş kazalarını ek sözleşmeyle teminata dahil edilebilecek hâller arasında sayar. Yani bu beş başlık, poliçeye yazılmadıkça yoktur. Limitler de tek bir rakam değildir: kişi başına ve kaza başına ayrı tutarlar belirlenir ve bir vardiyada birden fazla kişinin zarar gördüğü olaylarda belirleyici olan kaza başına limittir.

## Neyi karşılar?

- İş kazası sonucu çalışanın veya hak sahiplerinin işverene yönelttiği, Sosyal Güvenlik Kurumu yardımlarının dışında ve üstünde kalan maddi tazminat talepleri
- Kurumun, kaza nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeler için işverene açtığı rücu davaları sonunda ödenecek tutarlar
- Ölümlü iş kazalarında eş, çocuk ve anne babanın destekten yoksun kalma tazminatı istekleri
- Sürekli iş göremezlik hâlinde çalışanın uğradığı güç kaybı ve gelir azalması nedeniyle istenen tazminatlar
- Meslek hastalığı sonucu ortaya çıkan tazminat talepleri — ek sözleşmeyle teminata alınmışsa
- Manevi tazminat istekleri ile işverenin sağladığı taşıtla toplu taşıma sırasında ve görevle başka bir yere gönderilme sırasında meydana gelen kazalar — ek sözleşme varsa
- Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında meydana gelen iş kazaları — poliçeye ayrıca yazılmışsa
- İşveren aleyhine açılan tazminat davasında poliçe limitleri içinde kalan yargılama gideri ve vekâlet ücreti

## Neyi KARŞILAMAZ?

- Kurumun çalışana doğrudan ödediği geçici iş göremezlik ödeneği ve bağladığı gelir — poliçe bunları çalışana değil, Kurum rücu ettiğinde işveren adına öder
- Ek sözleşme yapılmadığı sürece meslek hastalıkları, manevi tazminat talepleri, servis aracıyla toplu taşıma sırasındaki kazalar ve yurt dışında gerçekleşen olaylar
- Poliçede açıkça tanımlanmadıysa alt işverenin kendi çalışanlarından gelen talepler
- Ziyaretçi, müşteri, tedarikçi personeli ve komşu işyeri çalışanları gibi bordro dışındaki kişilerin zararları — bunlar üçüncü şahıs mali mesuliyetin konusudur
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının ihlali nedeniyle işverene kesilen idari para cezaları ve diğer idari yaptırımlar
- İşverenin kastından doğan olaylar ile kazayla ilgisi kurulamayan, çalışanın işle bağlantısız özel faaliyetleri sırasındaki yaralanmalar
- Kazada zarar gören makine, tezgâh ve tesis gibi maddi varlıklar — bunlar makine kırılması ve işyeri poliçelerinin alanıdır
- Savaş, iç savaş, ayaklanma ve nükleer risklerden doğan talepler

## Kimler için uygun?

- **İnşaat ve şantiye işletmeleri** — Yüksekte çalışma, iskele, kazı ve vinç operasyonları ağır bedeni zarar üretir. Şantiyede birden fazla taşeron aynı anda çalıştığı için hem kaza olasılığı hem de davanın kime yöneleceği belirsizliği yükselir.
- **İmalat sanayi ve atölyeler** — Pres, torna, kesim ve kaynak işlerinde uzuv kaybına varan kazalar sürekli iş göremezlik dosyalarının en yoğun kaynağıdır. Makine koruyucularının sökülmüş olması, rücu davasında kusur oranını doğrudan yukarı çeker.
- **Alt işverenle çalışan asıl işverenler** — Taşeron sözleşmesi hukuki sorumluluğu tek başına devretmez. Alt işverenden poliçe istemek ile kendi poliçenizde taşeron çalışanlarını tanımlatmak farklı iki koruma yöntemidir; ikisini birlikte kurgulamak gerekir.
- **Lojistik, depo ve nakliye firmaları** — Forklift çarpması, istif devrilmesi ve yükleme rampasından düşme tipik kaza kalıplarıdır. Personel servisle taşınıyorsa toplu taşıma ek teminatı olmadan yolda geçen süre boşta kalır.
- **Otel, restoran ve temizlik hizmeti veren işletmeler** — Mutfakta yanık ve kesik, ıslak zeminde düşme, kimyasal temizlik ürünlerine maruziyet sık görülür. Personel devir hızının yüksek olduğu bu sektörlerde işe giriş sağlık raporu ve eğitim kayıtlarının eksiksizliği dosyanın kaderini belirler.
- **Yoğun gürültü, toz ve kimyasal bulunan işyerleri** — Meslek hastalığı yıllar içinde birikerek ortaya çıkar ve çalışan işten ayrıldıktan sonra da gündeme gelebilir. Bu profilde meslek hastalığı ek teminatı, kaza teminatından daha kritik hâle gelir.

## Yanlış bilinenler

- **Yanlış:** Grup ferdi kaza poliçesini işveren sorumluluğu sanmak
  **Doğrusu:** Ferdi kaza, çalışana veya yakınına doğrudan ödenen bir yan haktır ve işverenin tazminat borcunu kapatmaz. Mahkemede hükmedilen tazminat ile Kurumun rücu talebi ancak işveren mali mesuliyet poliçesinden karşılanır; iki ürün birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
- **Yanlış:** Meslek hastalığı ile manevi tazminatı poliçede aramamak
  **Doğrusu:** Her ikisi de ek sözleşme konusudur ve standart poliçede yer almaz. Özellikle gürültülü, tozlu veya kimyasal içeren ortamlarda çalışan bir işletme için bu iki satırın eksikliği, teminatın en pahalı boşluğudur.
- **Yanlış:** Taşeronla sözleşme yapınca sorumluluğun devredildiğini düşünmek
  **Doğrusu:** Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı doğan yükümlülüklerden birlikte sorumlu tutulur ve dava genellikle iki tarafa birden açılır. Taşeronun geçerli bir poliçesi olduğunu her yenilemede belge üzerinden görün, riskli işlerde kendi poliçenize de tanımlatın.
- **Yanlış:** Limitleri yıllar önceki seviyede bırakmak
  **Doğrusu:** Destekten yoksun kalma ve sürekli iş göremezlik hesapları güncel ücretler üzerinden yapıldığı için tazminatlar yıldan yıla büyür. Kişi başına ve kaza başına limitler bordronuzla birlikte gözden geçirilmezse aşan kısım doğrudan şirket malvarlığından çıkar.
- **Yanlış:** Poliçeyi hasar gününe değil, dava gününe göre düşünmek
  **Doğrusu:** Belirleyici olan kazanın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan poliçedir. Kurumun rücu talebi yıllar sonra geldiğinde o dönemin poliçesi devreye gireceğinden, süreklilikte boşluk bırakmayın ve eski poliçeler ile eklerini arşivde tutun.
- **Yanlış:** Çalışan sayısı ve faaliyet değiştiğinde poliçeye dokunmamak
  **Doğrusu:** Yeni şube açmak, ikinci vardiyaya geçmek veya büro ağırlıklı bir yapıdan sahaya yayılmak riziko tanımını değiştirir. Değişiklikler zeyilnameyle işlenmezse hasar anında beyan uyumsuzluğu tartışması çıkar.

## Primi etkileyen unsurlar

- **Faaliyet konusu ve işyeri tehlike sınıfı** — İş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflandırması riskin ilk göstergesidir; yükseklik, ateşli işlem ve ağır makine kullanımı değerlendirmeyi sertleştirir.
- **Çalışan sayısı ve yıllık brüt ücret toplamı** — Fiyatlama çoğu üründe bordro büyüklüğüne dayanır; tazminat hesapları ücret üzerinden kurulduğu için ücret toplamı hem primi hem beklenen zararı belirler.
- **Kişi başına ve kaza başına teminat limitleri** — İki limit birlikte yükseltildikçe prim artar; özellikle kaza başına limit, aynı olayda birden çok çalışanın zarar gördüğü senaryonun karşılığıdır.
- **Ek sözleşmeyle alınan teminatlar** — Meslek hastalığı, manevi tazminat, servis aracı ve yurt dışı görevlendirme başlıklarının her biri kapsamı genişlettiği için fiyata ayrı ayrı yansır.
- **İş güvenliği altyapısının olgunluğu** — Risk değerlendirme raporu, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti, düzenlenmiş eğitim kayıtları ile kişisel koruyucu donanım zimmet düzeni riski aşağı çeker.
- **Alt işveren çalışanlarının kapsama alınması** — Taşeron personelinin poliçeye dahil edilmesi hem kapsamı hem de dikkate alınan bordroyu büyütür; kaç alt işverenle çalışıldığı ayrıca sorulur.
- **Geçmiş iş kazası ve rücu dosyası kaydı** — Son yıllarda bildirilen kaza sayısı, ağırlığı ve devam eden davalar yenilemede limit, muafiyet ve kabul şartlarını değiştirebilir.

## Gerekli belgeler

- Vergi levhası, faaliyet konusu ve mümkünse NACE kodu ile işyerinin tehlike sınıfı
- Sosyal Güvenlik Kurumu işyeri sicil numarası ve varsa birden fazla işyeri dosyası bilgisi
- Çalışan sayısı ile yıllık brüt ücret toplamı; görev gruplarına göre dağılım (saha, atölye, büro)
- İş sağlığı ve güvenliği hizmet bilgisi: risk değerlendirme raporunun tarihi, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetinin nasıl alındığı
- Alt işverenle çalışılıyorsa taşeron listesi, yaptıkları iş ve kendi sorumluluk poliçelerinin bulunup bulunmadığı
- Son yıllara ait iş kazası bildirim kayıtları ile devam eden dava ve rücu dosyalarının özeti

## İş kazasında işverenin izleyeceği adımlar

İş kazasında ilk saatler tıbbi müdahaleye, ilk günler yasal bildirimlere, sonraki haftalar ise dosyanın belgelendirilmesine ayrılır. Rücu davasında kusur oranını belirleyen şey kazanın kendisi değil, kaza öncesine ait kayıtların eksiksizliğidir.

1. **Yaralıya müdahale edin ve olay yerini koruyun** — 112'yi arayın, ilk yardım eğitimli personeli devreye alın ve tehlike sürüyorsa makineyi enerjisiz hâle getirin. İnceleme tamamlanmadan sahayı temizlemeyin; makine koruyucusunu ve düzeneği olduğu gibi bırakın.
2. **Yasal bildirimleri süresinde yapın** — İş kazasını o yerin yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu'na ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirin. Bildirimin gecikmesi hem idari yaptırım doğurur hem de dosyada işveren aleyhine bir gösterge olarak okunur.
3. **Sigortacıya haber verin ve dosyayı açtırın** — Poliçenizi düzenleyen acenteye kazayı gecikmeksizin bildirin; genel şartlarda öngörülen ihbar süresi poliçe üzerinden teyit edilir. Poliçe numarası, kazanın tarihi ve saati, çalışanın kimlik ile SGK bilgileri ve ilk tıbbi durum bilgisini iletin.
4. **Kaza öncesine ait iş güvenliği dosyasını toplayın** — Risk değerlendirme raporu, iş güvenliği eğitim katılım tutanakları, kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri, işe giriş ve periyodik sağlık raporları, makine bakım ve periyodik kontrol raporları ile varsa ustalık ve operatör belgeleri tek dosyada birleştirilir. Bu evrak yıllar sonraki davanın esas malzemesidir.
5. **Kaza tutanağını ve tanık ifadelerini tutun** — Olayın nasıl geliştiğini saatiyle, hangi işin yapıldığını ve kimlerin nerede bulunduğunu yazılı hâle getirin; fotoğraf ve varsa kamera kaydını saklayın. Müfettiş incelemesi sırasında bu kayıtlar, sonradan hatırlamaya dayalı beyanlardan çok daha güçlüdür.
6. **Talep ve davaları sigortacıya yönlendirin, kendi başınıza sulh olmayın** — Çalışandan veya hak sahiplerinden gelen yazılı talebi, tebliğ edilen dava dilekçesini ve Kurumun rücu ihbarını gecikmeden şirkete iletin. Sigortacının onayı olmadan sorumluluğu kabul etmek veya ödeme yapmak teminatı tartışmalı hâle getirir.

## Sıkça sorulan sorular

### İşveren mali mesuliyet sigortası zorunlu mu?
Mevzuat bu poliçeyi genel bir zorunluluk olarak düzenlemez; isteğe bağlı bir sorumluluk sigortasıdır. Buna karşılık kamu ihalelerinde, büyük ölçekli taşeronluk sözleşmelerinde ve bazı sektörel şartnamelerde poliçe ibrazı sözleşmesel bir şart olarak istenir. Zorunlu olmaması, riskin ortadan kalktığı anlamına gelmez: işverenin hukuki sorumluluğu yasadan doğar ve sigortadan bağımsızdır.

### SGK zaten ödeme yapıyor, ben neden ayrıca tazminat ödeyeyim?
Kurumun yaptığı ödemeler sosyal güvenlik sisteminin sağladığı asgari güvencedir; mahkemenin hesapladığı gerçek zararın tamamını karşılamaz. Aradaki fark, işverenin kusuru oranında ondan istenir. Ayrıca kaza iş güvenliği mevzuatına aykırılıktan doğmuşsa Kurum kendi ödediklerini de rücu yoluyla işverene döndürür.

### Rücu davası ne zaman gelir, o dönem poliçem yoksa ne olur?
Rücu talebi genellikle tedavi tamamlanıp sürekli iş göremezlik oranı belirlendikten ve gelir bağlandıktan sonra, yani kazadan epey sonra gündeme gelir. Teminat açısından bakılan tarih davanın açıldığı gün değil, kazanın gerçekleştiği gündür. O tarihte geçerli bir poliçeniz yoksa dava, sigortasız bir döneme denk geldiği için tamamen işletmenin üzerinde kalır.

### Taşeronumun işçisi kaza geçirdi, benim poliçem devreye girer mi?
Poliçe kural olarak yalnızca üzerinde adı yazılı işverenin, hizmet sözleşmesiyle bağlı çalışanlarını kapsar. Alt işveren personeli için ayrıca tanımlama yapılmadıysa talep kapsam dışında kalır. Asıl işveren ise davada birlikte sorumlu tutulabildiği için, taşeronun poliçesini görmek ve gerekiyorsa kendi poliçenize taşeron çalışanlarını ekletmek iki ayrı önlemdir.

### Meslek hastalığı teminata dahil mi?
Standart teminatta değildir. Genel şartlar meslek hastalığı sonucu doğacak tazminat taleplerini, ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilecek hâller arasında sayar. Gürültü, toz, titreşim veya kimyasal maruziyetin bulunduğu işlerde bu maddenin poliçeye yazılması gerekir; ayrıca hastalığın işten ayrıldıktan sonra ortaya çıktığı senaryolarda hangi poliçenin devreye gireceğini özel şartlardan teyit edin.

### Manevi tazminat da ödenir mi?
Manevi tazminat, ek sözleşmeyle teminata alınabilecek hâller arasındadır; poliçede ayrıca yazılı değilse ödenmez. Ölümlü ve ağır yaralanmalı dosyalarda eş, çocuk ve anne baba için ayrı ayrı manevi tazminata hükmedilebildiğinden bu kalem toplam yükün önemli bir bölümünü oluşturabilir. Ek teminatın limitinin maddi tazminat limitiyle aynı olup olmadığını da kontrol edin.

### Teminat limitini neye göre belirlemeliyim?
Limit seçiminde iki soru yön verir: en kötü senaryoda tek bir çalışan için hükmedilebilecek tazminatın büyüklüğü ve aynı olayda kaç kişinin zarar görebileceği. Ücret düzeyi yüksek ve genç bir kadroda kişi başına limit daha belirleyicidir; toplu çalışılan şantiye, kazan dairesi veya servis aracı senaryolarında ise kaza başına limit öne çıkar. Bordronuz ve çalışma düzeniniz üzerinden birlikte makul bir aralık belirleriz.

### İş güvenliği tedbirlerini eksik aldığım tespit edilirse sigorta öder mi?
Bu poliçenin varlık sebebi zaten işverenin kusurundan doğan sorumluluktur; kusursuz bir işverene karşı ne tazminat davası ne de rücu talebi başarıya ulaşır. Dolayısıyla ihmal düzeyindeki eksiklikler teminatı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak kasten yol açılan olaylar teminat dışıdır ve iş güvenliği kayıtlarının hiç tutulmamış olması kusur oranını yükselterek limitin üzerine çıkan bir tazminat riski doğurur; poliçenizin özel şartlarındaki yükümlülük maddelerini bu gözle okuyun.

### Servis aracıyla işe gelirken olan kaza iş kazası sayılır mı, poliçe öder mi?
İşverenin sağladığı taşıtla çalışanların toplu olarak işe getirilip götürülmesi sırasındaki olaylar sosyal güvenlik mevzuatı bakımından iş kazası kapsamında değerlendirilir. Sigorta tarafında ise bu durum, ek sözleşmeyle teminata alınabilecek hâller arasında sayılır. Personel servisi kullanan işletmelerin bu maddeyi poliçeye ayrıca ekletmesi gerekir.

### Yıl içinde çalışan sayım artarsa poliçeyi güncellemeli miyim?
Evet. Fiyatlama bordro ve çalışan sayısı üzerinden kurulduğu için kadro büyüdüğünde poliçenin zeyilnameyle güncellenmesi gerekir. Yeni bir şube, ikinci vardiya veya farklı bir iş kolunda faaliyete başlama da riziko tanımını değiştirir. Güncellenmemiş bir beyan, hasar anında teminatın tartışmaya açılmasına yol açabilir.

## Kaynaklar

- [Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK)](https://www.seddk.gov.tr/)
- [Mevzuat Bilgi Sistemi — 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu](https://www.mevzuat.gov.tr/)
- [Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) — iş kazası bildirimi ve işveren yükümlülükleri](https://www.sgk.gov.tr/)
- [Türkiye Sigorta Birliği (TSB) — sorumluluk sigortaları genel şartları](https://www.tsb.org.tr/)

---
Son güncelleme: 2026-09-02 · Kaynak: https://policezamani.com/hizmetler/isveren-mali-mesuliyet